Ongevraagd advies U-polis

De leden van het Cliëntenplatform Participatiewet Utrecht hebben afgelopen week een ongevraagd advies uitgebracht aan de gemeenteraadsleden over het besluit van de gemeenteraad de U-polis af te schaffen. Hieronder leest u de hele brief.

Geachte gemeenteraadsleden,
De leden van het Cliëntenplatform Participatiewet Utrecht zien grote problemen aankomen voor de Utrechtse minima die tevens chronisch ziek zijn. We zijn bang dat het afschaffen van de U-polis negatieve effecten zal hebben op deze toch al kwetsbare groep, ook omdat de tegemoetkoming ziektekosten minima volgend jaar beëindigd wordt. De Utrechtse gemeenteraad zet de mensen onder de minima die vaak ziek zijn in de kou, en we krijgen nu al signalen van cliënten die zich ernstig zorgen maken.

Signalen cliënten:
– De premie tweemaal betalen in december – Bij het overstappen van een gemeentepolis naar een commerciële polis moet er twee maal premie betaald worden in dezelfde maand: de laatste storting voor de gemeentepolis en de eerste storting voor de nieuwe commerciële polis. Hierdoor komen mensen met een geringe marge in de problemen.
– Geen automatische acceptatie voor een aanvullende polis – Mensen die van polis veranderen moeten weer geaccepteerd worden voor een aanvullende verzekering en daar is geen acceptatieplicht. Dat kan leiden tot een hogere premie en/of strengere acceptatievoorwaarden. Vaak gaat het om oudere mensen of mensen met een langdurige beperking, waar een commerciële verzekeraar meestal niet op zit te wachten.
– Onduidelijkheid/stress – Mensen die zich in het verleden meldden bij de bijzondere bijstand voor medische kosten kregen soms te horen bij een afwijzing dat men zich moest verzekeren via de (aanvullende) zorgverzekering. Dit schept onduidelijkheid voor de toekomst. Daarnaast levert het veranderen van zorgverzekeraar veel mensen (in elk geval ouderen) stress op.
– Sommigen kunnen niet meer bij hun vertrouwde behandelaar terecht of moeten onverwacht bijbetalen omdat hun behandelaar geen contract heeft met de nieuwe polishouder. Dat kan ook leiden tot wantrouwen richting de gemeente en het zorgsysteem.
– Nieuwkomers zijn veelvuldig gestimuleerd richting de U-polis door de gemeente. Zelfs als ze het nieuws kunnen duiden, begrijpen ze vaak niet wat het probleem is. Er zijn te weinig tijd en middelen beschikbaar gesteld om hen te helpen bij het maken van een keuze, laat staan hen allemaal te bereiken.

Maar ook met het oog op de toekomst heeft de gemeenteraad het kind met het badwater weggegooid naar onze mening. Want wat waren ook alweer de voordelen van de U-polis?
– Het is effectief om wanbetalers te voorkomen. Een gemeentepolis is gericht op inwoners met een laag inkomen. Het aandeel mensen dat niet maandelijks de rekening van de zorgverzekering kan opbrengen is groter dan gemiddeld onder deze groep. Door de vaak uitgebreide, gesubsidieerde aanvullende polis komen verzekerden minder snel voor onverwachte medische uitgaven te staan. Ook door het herverzekeren van het eigen risico, of met een no-claim, kunnen plotselinge hoge kosten worden voorkomen. Daarnaast kan met de gemeentepolis eenvoudig de premie van de zorgverzekering rechtstreeks worden ingehouden op de bijstandsuitkering. Dit kan voorkomen dat verzekerden in de schulden raken, omdat ze zich vooraf committeren aan het betalen van de maandelijkse premie.
– Adviesbureau BS&F liet een kosten-batenanalyse¹ doen naar het effect van dergelijke polissen. Volgens het bureau doen deelnemers aan de polis 35 procent minder aanvragen voor de bijzondere bijstand in verband met medische kosten. Ook zouden ze minder zorggebruik en een betere gezondheid op lange termijn hebben. En het aantal betalingsachterstanden neemt met 40 procent af, zo stelt het bureau. De polis kent zo min mogelijk eigen bijdragen en zoveel mogelijk volledige dekkingen.
– Via de gemeentepolis kunnen gemeenten contractuele afspraken maken met verzekeraars en polishouders over betalingsachterstanden. Bij de gemeentepolis kunnen eenvoudig additionele afspraken worden gemaakt over de signalering van betalingsachterstanden en problematische schulden. Uiteraard worden betalingsachterstanden al door de wijziging in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) gemeld bij de gemeente, maar een directe relatie werkt beter. Door tijdig in te grijpen bij betaalachterstanden kan worden voorkomen dat inwoners in de wanbetalersregeling instromen. In die regeling betalen verzekerden een hogere premie en mogen zij geen aanvullende verzekering meer afsluiten. Hierdoor kan een vicieuze cirkel ontstaan waarin de hogere kosten voor zorg de schuldproblematiek verergeren. Het wegvallen van de aanvullende verzekering kan voor wanbetalers extra problematisch zijn omdat ze vaak hogere zorgkosten dan gemiddeld hebben. De helft van de mensen in de bijstand geeft aan ziek te zijn, fysiek maar vooral psychisch, het gaat vaak om een depressie.²
– Er is minder zorgmijding. Uit een recent verschenen onderzoek van NIVEL2 blijkt dat de gemeentepolis veel bijdraagt aan het voorkomen van zorgmijding. Daarnaast zoeken gemeenten op een creatieve manier naar oplossingen met zorgverzekeraars en zorgverleners. Naast (zorg)inhoudelijke afspraken binnen collectieve verzekeringen kunnen zorgverzekeraars en gemeenten de gezondheid en het welzijn van hun doelgroep ook bevorderen door de inzet van andere instrumenten en interventies. Mondzorg is een van de onderwerpen waar creatief wordt nagedacht over maatwerkoplossingen of extra vergoedingen, buiten de reguliere (aanvullende) zorgverzekeringen om.³

Daarnaast is in de motie waarin de U-polis wordt afgeschaft, beloofd de € 2 miljoen bezuiniging beschikbaar te maken om mensen direct te helpen. Nu is daar echter nog maar € 500.000 van over binnen de bijzondere bijstand. Waar is het overige geld gebleven, dat geoormerkt was voor het helpen van mensen die het nodig hebben?

De gemeenteraad Utrecht biedt nu geen oplossingen die voor de hele doelgroep gunstig uitpakken. Te denken valt aan de gehele of gedeeltelijke vergoeding van het eigen risico of maatwerk via Zorgverzekering op Maat. De creativiteit van de gemeente stopt bij extra zorgkosten in de bijzondere bijstand. En zoals we recent hebben gelezen in een rapport van de Landelijke Cliëntenraad⁴:

• Er zijn te harde en te absolute eisen en voorwaarden voor toegang tot een regeling.
• De potjes en regelingen gaan te veel uit van de organisatie die ze aanbiedt en niet van het handelen van mensen. Bij die laatsten wordt te veel verantwoordelijkheid neergelegd, zoals bijvoorbeeld het invullen van ingewikkelde formulieren.
• Veel mensen kennen regelingen niet of weten niet waar die te vinden zijn. Er is veel wantrouwen bij mensen om iets aan te vragen. Ze zijn bang voor terugvordering of problemen met de overheid, zeker de omvangrijke groep die ooit te maken heeft gehad met de Belastingdienst of het UWV.

Als Cliëntenplatform Participatiewet Utrecht betreuren we het dat ons niet eerder om advies is gevraagd over dit onderwerp. We hadden dan kunnen wijzen op het tekort aan tijd om de U-polis af te schaffen en een goed alternatief te verzinnen. Ook de keuze van de gemeente om pas half november de bewoners over dit besluit in te lichten, vinden we ongelukkig. Als de gemeente dit eerder had gedaan (desnoods zonder de prijzen van de verzekeraars) hadden inwoners misschien wat geld kunnen opsparen om de dubbele premie te betalen.

Tot slot
Het afschaffen van de U-polis vinden wij een verkeerde keuze. We roepen de gemeenteraad dan ook op een gerichte, onafhankelijke evaluatie in de eerste helft van komend jaar om de gevolgen goed in kaart te brengen. Deze motie lijkt ons overhaast en onverwacht aangenomen met als gevolg dat er nu mensen in de problemen komen. Ook wij zullen cliënten oproepen om signalen door te geven.

Namens het Cliëntenplatform Participatiewet Utrecht

Hennie Zoontjes
Voorzitter

¹ Factsheet MKBA – BS&F
² De bijstand kan veel beter – Sociale Vraagstukken
³ https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/groningers-met-laag-inkomen-kunnen-tandartskosten-declareren-bij-gemeente
⁴ https://www.landelijkeclientenraad.nl/actueel/signaal-niet-voor-mij-over-potjes-en-regelingen-die-blijven-liggen