Ongevraagd advies initiatiefvoorstel Geld voor U

Volt wil een vereenvoudiging van het armoedebeleid. De uitgangspunten zijn: minder bureaucratie, meer geld op de U-pas en meer mogelijkheden waaraan het U-pastegoed kan worden besteed (onder andere aan kleding, brillen, witgoed). Om dit te financieren zullen andere regelingen worden versoberd. Ook wordt er op de uitvoeringskosten bespaard door deze vereenvoudigingen. De versobering gaat onder meer om de individuele inkomenstoeslag (IIT), een aantal onverplichte kostensoorten binnen de bijzondere bijstand (zoals medische kosten, witgoed) en subsidies aan partners.

Het CPU is geen voorstander van dit initiatiefvoorstel. Aan de ene kant worden dingen verruimd (U-pas voor een grotere groep, dus duurder) en aan de andere kant wordt de IIT versoberd. Hetzelfde geld wordt over meer mensen verdeeld. Het CPU vindt het wel goed dat het aantal ‘potjes’/fondsen wordt verminderd en daarmee de overzichtelijkheid verbeterd.

Een aantal opmerkingen
Financiële zelfredzaamheid
Zie ‘kanttekeningen/risico’s punt 1.2’: niet volledig financieel zelfredzaam zijn betekent niet dat er automatisch sprake is van schuldproblematiek. Het schrappen van bijvoorbeeld ‘Vrijwillige inzet voor elkaar’ (onderdeel van beslispunt 3), zorgt ervoor dat mensen die niet volledig financieel zelfredzaam zijn, moeilijker de hulp krijgen die ze nodig hebben. Daarmee neemt de financiële zelfredzaamheid af, wat juist zorgt dat mensen minder regie hebben en voelen.

Bijzondere bijstand
De voorwaarden voor bijzondere bijstand zijn vaak complex, en de aanvraag veel werk, waardoor mensen die daar recht op hebben er lang niet altijd gebruik van maken. De specifieke keuze om de voorziening woninginrichting een lening te maken, maakt de aanvraag niet minder complex. Het zorgt er wel voor dat mensen, die de regeling nodig hebben, vervolgens ook een extra lening/schuld hebben waar ze rekening mee moeten houden en die de kans op schuldproblematiek vergroot.

Individuele InkomensToeslag
Het genoemde doel is mensen meer regie geven over hun eigen uitgaven. Maar waarom wordt de IIT dan beperkt om de U-pas uit te breiden? De IIT is tenslotte vrij te besteden, en biedt daarmee volledige regie. De U-pas is niet vrij te besteden, en biedt dus minder regie. Deze verandering gaat daarmee tegen het beoogde doel in. Zolang de IIT toegekend wordt zonder aanvraag (wat in de wijziging van de Participatiewet terugkomt), is dat ook geen drempel.
Aanbod van de U-pas
Het aanbod van de U-pas is op het moment niet divers genoeg om de kwaliteit van leven te verbeteren. Voor volwassenen staan er mogelijkheden op om te sporten, de bioscoop te bezoeken (met korting), dierenartsconsulten (met korting), een bril (met korting), fietsaccessoires (met korting), massages en huidverzorging, lichaamshaarverwijdering, kappers en een abonnement voor de bibliotheek. Daarmee kunnen geen reëele kosten betaald worden waar minima zich mee geconfronteerd zien.

Tegemoetkoming zorgkosten
Dit jaar is het aanvragen van de zorgkosten flink verbeterd, al is het bedrag wel omlaag gegaan. Als het budget hiervoor onderdeel wordt van de U-pas worden mensen met hoge zorgkosten benadeeld. Zij moeten al een significant deel van het budget gebruiken voor de noodzakelijke zorgkosten, en kunnen het niet gebruiken voor maatschappelijke participatie, zoals mensen zonder hoge zorgkosten dat wel kunnen.

Afbouwen bestaande netwerken
Veel mensen zijn afhankelijk van de talloze organisaties die de stad Utrecht rijk is. Het zouden er niet zoveel moeten zijn, daar is iedereen het over eens. Maar ze zijn wel nodig. Het afbreken van bestaande, effectieve infrastructuur vanwege vereenvoudiging is te kort door de bocht. Deze mensen wantrouwen de overheid al, en dan wordt de hulp die zij wel weten te vinden en kunnen aanvaarden van ze afgenomen.

Het lijkt op zich een vereenvoudiging om meer via één weg, de U-pas, te laten verlopen. Maar het zorgt er wel voor dat het budget bij een veel bredere groep terecht komt. Waardoor, binnen de overkoepelende doelgroep lage inkomens, mensen met veel specifieke kwetsbaarheden in een slechtere positie komen dan mensen zonder specifieke kwetsbaarheden. Hierbij wordt vooral geredeneerd vanuit een mensbeeld dat niet realistisch is. Veel mensen zijn afhankelijk van de nu beschikbare hulp en zullen een verhoging van hun budget op de U-pas niet als alternatief zien. Zelfredzaamheid moet zich ontwikkelen door adequate ondersteuning en kan niet afgedwongen worden.